قالب وردپرس
خانه / ایران / به مناسبت سالگشت درگذشت آخرین پادشاه ایران محمدرضا شاه پهلوی، بابک رفیعی

به مناسبت سالگشت درگذشت آخرین پادشاه ایران محمدرضا شاه پهلوی، بابک رفیعی

به مناسبت پنجم مرداد ماه سالگشت درگذشت آخرین پادشاه ایران محمدرضا شاه پهلوی

بابک رفیعی

دست مایه این سطور یادداشت هایی ست که به دنبال پژوهشی در احوالات و چگونگی پیروزی انقلاب اسلامی و سقوط نظام پادشاهی در ایران حاصل آمد.

پژوهشی که در نگاه اول به نظر چندان دلچسب نمی آمد چرا که سی و اندی سال است که موضوع تحقیقها، کتابها، مقاله ها، رساله ها و مستندها قرار گرفته و صاحبان نظر در این باب نظرها ابراز داشته اند و اصحاب قلم در اوصافش ورق ها نگاشته اند و کارشناسان امر از علل و عوامل آن دادِ سخنها داده اند و اهل فن نیز از بایدها و شایدهایش بسیار گفته اند.

اما نگاه نگارنده در سراسر این پژوهش به گفتار و نوشتار افرادی بوده است که اگر از نزدیک دستی بر آتش نداشته اند و مسئول مستقیم اوضاع نبوده اند ولی حتما از دور شاهدی بر اندرونِ خرمنگاهِ آتش بوده اند.

واقعیت مسلم اینست که سقوط شاه (فقید) حاصل ضربِ عوامل متعدد داخلی و خارجی بوده است که همه در نقطه ای به هم متصل شده و تبدیل به موجی خروشان و تنومند گردید. موجی که روحانیون به واسطه پایگاه سنتی خود در بتن جامعه هنوز مذهبی ایران و استفاده ابزاری آن ها از ساز و کار مساجد برای کار تشکیلاتی و سازمان یافته موفق شدند به نام اسلام خواهی برای خود مصادره کنند. که البته خود محصولِ مساعدات و امتیازاتِ ویژه ای بود که اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی برعکسِ پدرِ معظم خود به روحانیون به نیت نگاه داشتن آنان و شریعت در پشت سلطنت خویش، داد و قائل شد. البته به عقیده شاه، مذهب موثرترین وسیله کنترل تمایلات چپ خواهانه بالاخص به قدرت رسیدن حزب توده بود.

ولی روحانیت به خودی خود با شاه دشمنی نداشت بلکه بزرگترین و عمده ترین دشمن شاه، دوستان ابرقدرتِ خودِ اعلیحضرت بودند. این روزها اکثراً مصاحبه های جنجالی شاه با خبرنگاران مطرحِ آنروز اربابان رسانه ای جهان را مشاهده کرده اند.

از این مهم تنها به ذکر جمله ای از شهبانو فرح پهلوی (دیبا) همسر شاه فقید ایران قناعت می کنم که در مستندِ مفصلِ «از تهران تا قاهره» خاطر نشان کرد که: شاید ما زیاد راجع به کارهایی که می خواستیم بکنیم حرف می زدیم و شاید بهتر بود که در سکوت و بی سروصدا کارهای مان را به سرانجام می رساندیم.

مشهور است که شاه عادت داشت جواب خبرنگارهای درجه دو و حتی سوم را هم شخصاً میداد و احتمالاً این امر از شخصیت خاص ایشان سرچشمه می گرفت که وقتی همه چیز خوب بود او هم خیلی خوب و قدرتمند ظاهر می شد و دوست داشت همه چیز توضیح و توجیه شده باشد ولی با کوچکترین گرفتاری بر می آشفت، مضطرب و دچار تزلزل و تعلل می شد(1).

باری اگر بخواهیم دنبال این عوامل بگردیم آنقدر زیادند که شاید در این مقوله مختصر نگنجند ولی اگر بخواهیم بپرسیم عمده ترین عوامل چه بودند به نظر نگارنده، رشد ناهمگون میانِ طبقاتِ مختلفِ اجتماع روز ایران از عمده ترین مسائل داخلی و تاثیر شاه بر اوپک و قیمت نفت از یک سو و برنامه های بلندپروازانه او به خصوص در امر اتمی کردن ایران از سوی دیگر از عوامل عمده خارجی در سرنگونی شاه بودند.

دو شاهد بر مدعای خود می آورم، ابتدا گفته معروف هویدا نخست وزیر وقت ایران که از رادیوی ملی ایران در سال ۱۳۵۵ ه.ش پخش شد مبنی بر اینکه ما به دنبال جایی در میان پنج کشور صنعتی جهان(2) می گردیم تا ایران را به عنوان ششمین کشور صنعتی جهان فرود بیاوریم!

و دومین آن آخرین مصاحبه شاه(3) می باشد که می گوید: «بزرگترین حسرت من اینست که تنها سه سال دیگر وقت لازم داشتم تا ایران را به ابرقدرت جهانی تبدیل کنم»!

حال پرسش اساسی این است که آیا چیزی جلودار این انقلاب می توانست باشد که به عقیده نگارنده احتمالاً نه. وقتی خونِ ملتی به جوش می آید دیگر سخت می توان جلوی راهِ آرمان و خواست آن ملت ایستاد.

البته اکثریت را اتفاق بر اینست که تنها دو نفر بر عاقبت این انقلاب به خوبی واقف بودند یکی آیت الله خمینی و دومی دکتر شاپور بختیار.

که در مبحث دکتر بختیار نیز همواره بر اصلِ درستیِ تقاضای ایشان از شاه برای خروج فوری از کشور ایرادات جدی گرفته شده است. چرا که همه را نظر بر اینست که ارتش، ارتشِ شاهنشاهی بود و در اصل دکتر بختیار روزی ارتش را از دست داد که شاه را در فرودگاه مهرآباد بدرقه می نمود. ارتش آخرین منبع موثر برای حفظ قدرت بود که در آن روزگار از پیکره نظام شاهنشاهی هنوز پابرجا بود و با فروپاشی و اعلام بیطرفی آن کفه ترازوی قدرت به سمت انقلابیون تغییر کرد.

به عقیده نگارنده انقلاب در نفس خود می توانست بسیار مفید باشد و همچنان ایران را به درجه مستعد خود در سلسله مراتب قدرت های روز جهانی برساند. باید در نظر گرفت که بعدها فقط در جنگ با عراق حدودا یک تریلیون دلار خسارت به اقتصاد ایران وارد شد(4). برای این مهم نیز شاید دولت دکتر بختیار  قبل از پیروزی انقلاب و ملی-مذهبیون در دورانِ پس از پیروزی انقلاب، بزرگترین بخت و اقبال را داشتند. ضمن اینکه جامعه ایران می توانست بر خود ببالد که ما دیکتاتوری و استبداد را هم برنتابیدیم که به نیرو، رای، نظر و اراده خود، بی نیاز از شاه و خلیفه به اینجا رسیدیم ولی با وضع موجود بگوئیم کجای دنیائیم؟ یا اصلاً به کجا رسیده ایم؟!

باقی بقایتان.

(1) کتاب «نگاهی به شاه» اثر دکتر عباس میلانی

(2) در آن سالها فقط پنج کشور به نام «کشورهای صنعتی» وجود داشت و بعدها هشت کشور شدند.

(3) برگرفته از مستند « از تهران تا قاهره » کاری از شبکه تلویزیونی «من و تو»:

(4) محمود صادقی نماینده اصلاح‌طلب مجلس شورای اسلامی ۱۸ مرداد در یک پیام توئیتری ناخشنودی خود از سخنان حیدر عبادی را این گونه بیان کرد: «دولت عراق مطابق ماده ۶ قطعنامه ۵۹۸، ۱۱۰۰ میلیارد دلار بابت غرامت خسارات مستقیم جنگ تحمیلی به ایران بدهکار است: گزارش دویچه وله

Facebook Comments

درباره ی ادیتور

همچنین ببینید

فیلم نوشته؛ انتقام مردم از قرآنی که رژیم به آنها تحمیل میکند!

فیلم نوشته، مجید شمس جمهوری اسلامی، قرون وسطایی ترین قوانین ضد بشری را به کار …

یک دیدگاه

  1. چه فایده که شما منتشر نمی کنید. چندین دیدگاه داده ام اما منتشر نکرده اید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *